728x90 AdSpace

  • Ροη Ειδησεων

    Κυριακή, 4 Ιουνίου 2017

    Η «οικονομία της πλατφόρμας» και το crowdworking

    Η εκτεταμένη εφαρμογή των πληροφοριακών συστημάτων και της ψηφιοποίησης στην οργάνωση των μέσων παραγωγής στο πλαίσιο της νεοφιλελεύθερης καπιταλιστικής παγκοσμιοποίησης έχει οδηγήσει σε πραγματική μετάλλαξη των υλικών συνθηκών παραγωγής και εργασίας. Ταυτόχρονα έχει συμβάλει σημαντικά στην ενίσχυση της -ήδη υφιστάμενης από τη «φύση του πράγματος»- εξάρτησης του δικαίου και της πολιτικής από την οικονομία και τις αγορές.

    Πρόκειται για την, βασιζόμενη στην τέταρτη τεχνολογική (ψηφιακή) βιομηχανική επανάσταση, οργάνωση της οικονομίας και των συναλλαγών που πραγματοποιείται και λειτουργεί μέσω διαμεσολάβησης σχετικών ψηφιακών πλατφορμών. Πλατφόρμες που ελέγχονται από πανίσχυρες πολυεθνικές επιχειρήσεις-κλειδιά με έδρα στη Silicon Valley ή στις δυτικές ακτές των ΗΠΑ.
    Έτσι, η οικονομία της πλατφόρμας αποτελεί μια δεσπόζουσα μορφή του «ψηφιακού καπιταλισμού». Ως προνομιακός χώρος της πληροφοριακής και ψηφιακής διαμεσολάβησης έχει ευνοήτως αναδειχθεί η αγορά εργασίας, η οποία, όπως είναι γνωστό, βρίσκεται ήδη από τις αρχές της δεκαετίας του ’90 σε τροχιά προϊούσας απορρύθμισης.
    Έτσι, οι γνωστές πρακτικές της εξαγωγής εργασίας από την επιχείρηση και οι λογικές της υπεργολαβίας και φυγής από την άρρηκτα συνδεδεμένη με τον καπιταλιστικό τρόπο παραγωγής μισθωτή εργασία -ανεξαρτήτως νεοφιλελεύθερης ή νεοκεϋνσιανής εκδοχής του- μέσω της ψηφιακής τους αναβάθμισης, τείνουν πια να αποτελέσουν τη νέα κυρίαρχη κανονικότητα στον κόσμο της εργασίας. Κανονικότητα δύσκολα αναστρέψιμη και ανατρέψιμη.
    Η πραγματοποιούμενη στο πλαίσιο της «οικονομίας της πλατφόρμας» οργάνωση της εργασίας, ουσιαστικά πια «εξαϋλώνει» τον παραδοσιακό, αλλά κρίσιμο για την πραγμάτωση της προστατευτικής αρχής, διαχωρισμό ελεύθερου και εργασιακού χρόνου, τόπου εργασίας και κατοικίας, ακόμη δε και προσωρινής διαμονής, τελικά εργασιακής και ιδιωτικής ζωής.
    Η εξέλιξη αυτή έχει οδηγήσει, όπως ήταν επόμενο, στη δημιουργία πρωτόγνωρων όσο και δυσχερών ζητημάτων νομικού χαρακτηρισμού, όπου δεσπόζουσα θέση έχει η προϊούσα υποχώρηση της έννοιας του μισθωτού υπέρ μιας, ενισχυόμενης τα τελευταία χρόνια, φυγής προς το σχήμα του αυτοαπασχολούμενου ανεξάρτητου επιχειρηματία.
    Η εμφανιζόμενη ως «νομοτελειακή αναγκαιότητα», «προσαρμογή» -δηλαδή η υποταγή της εργασίας στις νέες συνθήκες οργάνωσης και λειτουργίας της παραγωγής (ευέλικτη επιχείρηση) στο πλαίσιο της «μεταφορντικής τεχνολογικής (ψηφιακής) ανασυγκρότησης» του παγκοσμιοποιημένου καπιταλισμού- δίδει νέα σημαντική ώθηση στη δυναμική μετάλλαξης του εργατικού δικαίου.
    Για την ακρίβεια, δίνει ώθηση στον δραστικό εκφυλισμό της πρωταρχικής προστατευτικής λειτουργίας του εργατικού δικαίου, η οποία μετατρέπεται ουσιαστικά σε «υπολειπόμενο μέγεθος». Η εξελικτική πορεία μετατροπής της flexicurity σε flexiprecarity και του εργατικού δικαίου σε «δίκαιο απασχόλησης» αποτελούν έτσι χαρακτηριστικές εκδηλώσεις του διαμορφωνόμενου «νέου», γενετικά τροποποιημένου, εργατικού δικαίου.

    Η ψηφιακή εργασία

    Υπό την καταλυτική επίδραση της -ενταγμένης στις ανάγκες και τα προτάγματα της νεοφιλελεύθερης παγκοσμιοποίησης- επελαύνουσας ψηφιοποίησης, η αγορά εργασίας έχει πράγματι αναδειχθεί σε ένα ιδιαιτέρως πρόσφορο πεδίο ανάπτυξης και εφαρμογής της «οικονομίας της πλατφόρμας». Στο πλαίσιο αυτό, το ενδιαφέρον εστιάζεται στις πλατφόρμες που, ανεξαρτήτως ειδικότερης μορφής οργάνωσης και λειτουργίας, υπηρετούν μία νέα μορφή ψηφιακής εργασίας, όπου δεσπόζει το λεγόμενο crowdwork ή crowdworking ή crowdsourcing.
    Με την σηματοδοτική για το μέλλον -ακόμη νομικά ανεπεξέργαστη- αυτή μορφή οργάνωσης της εργασίας παρέχεται στις επιχειρήσεις η δυνατότητα για μία πολύπλευρα ελκυστική και συμφέρουσα κάλυψη των εργασιακών τους αναγκών μέσω διαμεσολαβούμενης από το Διαδίκτυο προσφυγής σε εξωτερικές πηγές. Από την άλλη πλευρά, δημιουργείται μία παράλληλη, αμφίβολης νομιμότητας, διαδικτυακή αγορά εργασίας κατά -συνειδητή ή όχι- παράκαμψη, όπως θα δειχθεί κατωτέρω, της προστατευτικής εργατικής νομοθεσίας.
    Είναι μία θυσία, μία πλημμελής και περιστασιακή αντιμετώπιση της κρίσης απασχόλησης, ενταγμένη στη στρατηγική της μεταφορντικής ανασυγκρότησης του νεοφιλελεύθερου, χρηματιστικού καπιταλισμού. Πρόκειται για μία ιδιαίτερη ψηφιακή μορφή του outsourcing (crowdsourcing), δηλαδή εξωτερίκευσης της μισθωτής εργασίας, μέσω ανάθεσης σε τρίτο.
    Δεσπόζουσα θέση στην ψηφιακή αυτή αγορά (ή παρα-αγορά) εργασίας παρουσιάζουν οι πλατφόρμες εκείνες, στις οποίες η διαμεσολαβούμενη εργασία έχει ως βασικό αποδέκτη τον επιχειρηματία, ο οποίος και την εντάσσει στη γενεσιουργό αξίας παραγωγική διαδικασία (crowdworking υπό στενή έννοια). Η πλατφόρμα αυτή διακρίνεται σε εσωτερική και εξωτερική.
    Το κοινό χαρακτηριστικό του εσωτερικού και του εξωτερικού crowdworking συνίσταται στο ότι η διαμεσολαβούμενη από την πλατφόρμα πρόσκληση ενδιαφέροντος για την ανάληψη συμβατικής υποχρέωσης εκτέλεσης ορισμένης εργασίας απευθύνεται στο λεγόμενο crowd, δηλαδή στο πλήθος των χρηστών του Διαδικτύου. Ωστόσο, στην μεν πρώτη περίπτωση η πρόσκληση ενδιαφέροντος γίνεται από τον ίδιο τον επιχειρηματία, μέσω δικής του πλατφόρμας, απευθύνεται δε στους χρήστες που ανήκουν στο δικό του προσωπικό, ή στο προσωπικό του ομίλου, στον οποίο ενδεχομένως ανήκει.
    Στην δε δεύτερη περίπτωση, που δεσπόζει στην ιδιότυπη αυτή ψηφιακή αγορά εργασίας, το έργο της ψηφιακής εξωτερίκευσης της εργασίας, μέσω της σχετικής πρόσκλησης ενδιαφέροντος προς το crowd, είτε αναλαμβάνεται από την ίδια την επιχείρηση είτε, κατά κανόνα, ανατίθεται από αυτήν σε μια τρίτη, ειδικευμένη στον επίμαχο εργασιακό τομέα, πλατφόρμα. Αυτή απευθύνεται πια στο, εκτεινόμενο πέραν των εθνικών ορίων, απεριόριστο πλήθος των χρηστών του Διαδικτύου.
    Πρόκειται για κατ’ εξοχήν κυρίαρχη μορφή του crowdwork, η οποία καταλαμβάνει μία ευρύτατη κατηγορία αντικειμένων, απλών ή πιο σύνθετων, όπως είναι π.χ. η συγγραφή λημμάτων ενός λεξικού, η μετάφραση ενός κειμένου, ή η δοκιμή ενός software. Η σχετική δε σύμβαση συνάπτεται από τον crowdworker είτε με την επιχείρηση είτε, όπως κατά κανόνα συμβαίνει, με την πλατφόρμα, με την οποία, άλλωστε, συμβάλλεται και η επιχείρηση που παραλαμβάνει το αποτέλεσμα της εργασίας και καταβάλλει την αμοιβή.

    Κατακερματισμός της εργασιακής διαδικασίας

    Ωστόσο, συχνά, τόσο η ενδιαφερόμενη επιχείρηση όσο και ο crowdworker συμβάλλονται με την πλατφόρμα. Πολλές πάντως φορές ο crowdworker δεν γνωρίζει ποιος τελικά είναι ο αποδέκτης της εργασίας του. Τόσο η ίδια η επιχείρηση όσο βεβαίως και βασικά η πλατφόρμα μπορούν να επιφυλαχθούν του δικαιώματός τους να αρνηθούν να αποδεχθούν το προϊόν της εργασίας.
    Αυτό, εφόσον το κρίνουν μη ικανοποιητικό, χωρίς εγγύτερη ουσιαστική αιτιολόγηση, με αποτέλεσμα την μη καταβολή της συμφωνηθείσας αμοιβής. Μάλιστα σε περιπτώσεις πιο απαιτητικής και εκλεπτυσμένης εργασίας, όπως είναι π.χ. ο σχεδιασμός ενός λογοτύπου, αμείβεται ο επιτυχών το καλύτερο αποτέλεσμα, ή, πάντως, ο πρώτος που θα ολοκληρώσει επιτυχώς την ανατεθείσα εργασία, ενώ οι υπόλοιποι μένουν απλήρωτοι.
    Συχνά, εξάλλου, η εργασιακή διαδικασία κερματίζεται σε μικρά τεμάχια, κρίκους μιας ενιαίας αξιοπαραγωγικής εργασίας, τα οποία και εξωτερικεύονται μέσω της πλατφόρμας crowdworking. Σημειωτέον βεβαίως ότι οι ψηφιακές αυτές πλατφόρμες συχνά δεν λειτουργούν απλώς ως τεχνικές υποδομές για την επικοινωνία και διαμεσολάβηση μεταξύ crowdsourcer και crowdworker, όπως συνήθως αναφέρεται στους οικείους γενικούς όρους συναλλαγών. Πολύ περισσότερο μετέχουν ενεργά, ως αυτόνομα οικονομικά υποκείμενα, στη διαμόρφωση της εργασιακής διαδικασίας και των όρων λειτουργίας της, στο πλαίσιο ενός πολυμερούς, συχνά δε δυσδιάκριτου συμβατικού σχήματος με τρεις πρωταγωνιστές.
    Βεβαίως η συμβατική διαμόρφωση της πολυμερούς αυτής σχέσης δεν είναι ούτε σαφής ούτε σταθερή, αλλά λαμβάνει διάφορες μορφές ανάλογα με την συγκεκριμένη πλατφόρμα. Έτσι π.χ. η πασίγνωστη πλατφόρμα Amazon Mechanical Turk, σύμφωνα με τους οικείους γενικούς όρους συναλλαγών, λειτουργεί ως απλός διαμεσολαβητής. Θέτει στη διάθεση του επιχειρηματία-crowdsourcer και του crowdworker την αναγκαία υλικοτεχνική υποδομή.
    Αυτό σημαίνει ότι, πέραν της συμβατικής σχέσης μεταξύ της πλατφόρμας και αμφοτέρων των μερών, δηλαδή του επιχειρηματία crowdsourcer και του crowdworker, σχετική σύμβαση συνάπτεται και μεταξύ crowdsourcer και crowdworker. Βεβαίως είναι δυνατόν στη συγκεκριμένη μορφή οργάνωσης της πλατφόρμας να μην υφίσταται άμεσος συμβατικός δεσμός μεταξύ crowdsourcer και crowdworker, όπως π.χ. συμβαίνει στην περίπτωση της πλατφόρμας Clickworker.
    Το κεντρικό ζήτημα που ανακύπτει στο πλαίσιο των πολύμορφων αυτών συμβατικών σχηματισμών είναι ο νομικός χαρακτήρας του crowdworking ως εξαρτημένης ή όχι εργασίας. Σε περίπτωση δε καταφατικής απάντησης ερωτάται ποιος είναι ο πραγματικός εργοδότης.

    Μεταμοντέρνα φεουδαρχία

    Σύμφωνα με τα υπάρχοντα στοιχεία, το crowdworking εμφανίζει μία αξιοσημείωτη επεκτατική δυναμική. Η εξέλιξη αυτή οδηγεί αναπόδραστα σε νέα συρρίκνωση του πεδίου εφαρμογής του εργατικού δικαίου ακόμη και ως προς την πλημμελή εφαρμογή του στις ατυπικές ελαστικές σχέσεις εργασίας. Τούτο δε καθώς η τάση φυγής από την εξαρτημένη εργασία προς μορφές αυτοαπασχόλησης έχει λάβει μεγάλες διαστάσεις.
    Πρόκειται πράγματι για μία ποιοτική μεταβολή τής, συνδεδεμένης με την κρίση του μεταφορντικού νεοφιλελεύθερου καπιταλιστικού μοντέλου, κρίσης απασχόλησης, η οποία προσδίδει ψηφιακή δυναμική στη νέα, μεταλλαγμένη, εργατικοδικαιική πραγματικότητα. Στο πλαίσιο αυτό πρωταγωνιστικός είναι ο ρόλος των εμβληματικών πλατφορμών πολυεθνικών επιχειρήσεων, εδρευουσών κυρίως στη Silicon Valley ή στις δυτικές ακτές των ΗΠΑ, όπως π.χ. η Amazon Mechanichal Turk, που θεωρούνται ως οι πρωτοπόροι του ψηφιοποιημένου καπιταλισμού.
    Αποτέλεσμα αυτής της εξέλιξης είναι η επανεμφάνιση του «κοινωνικού προβλήματος» των αρχών του 20ού αιώνα με παρόμοια, αλλά μεταμοντέρνα και τεχνολογικά αναβαθμισμένα, χαρακτηριστικά. Έτσι, πέραν της κατάργησης των ισχυουσών, έστω τυπικά, στην περίοδο της βιομηχανικής επανάστασης διαχωρισμών τόπου εργασίας και κοινωνίας, χρόνου εργασίας και ελεύθερου χρόνου, «οι μυστικοποιήσεις του καπιταλιστικού τρόπου παραγωγής» για την «ελεύθερη σύμβαση εργασίας» δεν περιορίζονται στην εμφάνιση της υπερεργασίας ή της απλήρωτης εργασίας ως πληρωμένης.
    Πολύ περισσότερο αφορούν πια το ίδιο το στοιχείο της εξάρτησης. Δεν είναι έτσι τυχαία η επισήμανση ότι οι crowdworkers αποτελούν την ψηφιοποιημένη έκφανση του πρεκαριάτου ως «νέου προλεταριάτου», αποδέκτη του σύγχρονου «κοινωνικού ζητήματος», όπου η εξάρτηση εμφανίζει στην πράξη στοιχεία επαναφεουδαλοποίησης.
    Αυτό σημαίνει αναπόδραστα ότι η ψηφιακή αυτή «αναδρομή στο μέλλον των σχέσεων εργασίας» δεν επαναριζοσπαστικοποιεί μόνο τη διαμάχη κεφαλαίου εργασίας. Πολύ περισσότερο την οδηγεί στις αναγκαίες αναπροσαρμογές τόσο σε κοινωνικοπολιτικό όσο και σε δικαιοπολιτικό διεκδικητικό επίπεδο.

    Ψηφιακός συνδικαλισμός

    Ωστόσο, παρά τις εγγενείς στο σύστημα crowdworking δυσχέρειες επικοινωνίας των crowdworkers, που επιτείνονται λόγω του υπέρ και πολυεθνικού κερματισμού τους, υπάρχουν ήδη διεργασίες σηματοδοτικές της δημιουργίας ενός «ψηφιακού συνδικαλισμού», συστατικού μέρους του ευρύτερου συνδικαλιστικού κινήματος. Δεν είναι δε τυχαίο ότι οι διεργασίες αυτές εμφανίζονται σ’ έναν από τους πρωταγωνιστές του ψηφιακού καπιταλισμού: στην ανήκουσα στην πολυεθνική επιχείρηση Amazon πλατφόρμα «Amazon Mechanical Turk».
    Πέραν της σημασίας των διεργασιών αυτών, επιτακτικά αναγκαίες είναι ευρύτερες κοινωνικοπολιτικές και στοχευμένες δικαιοπολιτικές παρεμβάσεις, ιδίως αναφορικά με τον επαναπροσδιορισμό της έννοιας του μισθωτού, έτσι ώστε να είναι σε θέση να συμπεριλάβει τουλάχιστον το μεγαλύτερο τμήμα των crowdworkers που σε μεγάλο βαθμό αποτελούν τους νέους μεταμοντέρνους «ψηφιακούς κρυπτομισθωτούς».
    Εξάλλου, οι υπάρχουσες συνδικαλιστικές οργανώσεις, στο πλαίσιο της ζωτικής ανάγκης οργανωτικής και στρατηγικής αναδίπλωσης και επανάκτησης της βαριά τραυματισμένης αξιοπιστίας τους, οφείλουν να στηρίξουν ιδεολογικά, πολιτικά και οργανωτικά τους crowdworkers. Αυτοί, πέραν της εγγενούς στη λογική της πλατφόρμας έλλειψης επικοινωνίας μεταξύ τους, τελούν συχνά υπό έντονη ανταγωνιστική πίεση.
    Από την άλλη όμως πλευρά, όσο επιτακτικά αναγκαίες και σημαντικές είναι οι προαναφερθείσες παρεμβάσεις και τομές για την αντιμετώπιση των νέων ανατροπών στην αγορά εργασίας που προκαλεί ο ψηφιακός καπιταλισμός, δεν παύουν να κινούνται εντός των ορίων του κυρίαρχου οικονομικοπολιτικού συστήματος.
    Εξάλλου, η επικρατούσα σε εθνικό, περιφερειακό και διεθνικό ευρύτερα επίπεδο οικονομικοπολιτική και κοινωνική συγκυρία, η ηγεμονία του νεοφιλελευθερισμού, η προϊούσα ενσωμάτωση του δικαίου και της πολιτικής στις αγορές, η αδυναμία του διεπόμενου από έναν «αρνητικό ατομικισμό» και υπονομευόμενου από έναν καθοδηγούμενο «κοινωνικό αυτοματισμό» πρεκαριάτου φαίνεται να μεταθέτουν τη ριζική λύση, δηλαδή την ανατροπή του κυρίαρχου πλέγματος «οικονομία–τεχνολογία–κοινωνία–εργασία», στο απώτερο μέλλον.

    Η δυστοπία, ωστόσο, του παρόντος και, κατά τα φαινόμενα, του ορατού μέλλοντος δεν επιτρέπει εφησυχασμό, μοιρολατρία, παραίτηση και ιδιώτευση, στάσεις ενισχυτικές, αν όχι εδραιωτικές, της ΤΙΝΑ (there is no alternative) και μετατροπή της σε αυτοεκπληρούμενη προφητεία.


    πηγη

    Συνδεθείτε στη σελίδα μας στο Facebook





    ΠΡΟΣΟΧΗ: Ορισμένα αναρτώμενα απο το διαδίκτυο, κείμενα ή εικόνες (με σχετική σημείωση της πηγής) θεωρούμε οτι είναι δημόσια. Αν υπάρχουν δικαιώματα, παρακαλούμε ενημερώστε μας για να τα αφαιρέσουμε. Οι απόψεις του ιστολογίου μπορεί να μην συμπίπτουν με τα περιεχόμενα του άρθρου !!!!!
    • Blogger Comments
    • Facebook Comments

    0 comments:

    Δημοσίευση σχολίου

    Το ΕΠΙΟΣΥ INFO ουδεμία ευθύνη εκ του νόμου φέρει περί των επωνύμων ή ανωνύμων σχολίων που φιλοξενεί. Σε περίπτωση που θεωρείτε πως θίγεστε από κάποιο εξ αυτών, επικοινωνήστε μέσω e-mail έτσι ώστε να αφαιρεθεί. Σχόλια με αναφορές σε προσωπικά δεδομένα, τηλέφωνα, διευθύνσεις , υβριστικά ή συκοφαντικά θα αφαιρούνται!

    Item Reviewed: Η «οικονομία της πλατφόρμας» και το crowdworking Rating: 5 Reviewed By: Chris Prekanik
    Scroll to Top